نکات مهم در "املانویسی"
املای فارسی یكی از مهم ترین و اصلی ترین درس های دوره ی ابتدایی است كه در كسب مهارت در اركان دیگر زبان آموزی مؤثر است .، آشنا بودن معلم به ویژگی ها و روش های تدریس این درس می تواند در فرآیند آموزش آن كارآمد و اثر بخش باشد . هدف كلی در آموزش املای فارسی “ نوشتن درست صورت كلمات و جملات ” ؛ یعنی ، املای صحیح كلمات است .
املا دارای فواید زیادی است، از جمله :
1 – دانش آموز شكل درست كلمات و جملات را می آموزد .
2 – مهارت گوش كردن را كسب می كند .
3- هماهنگی بین چشم ، گوش ، مغز، دست و … را افزایش می دهد .
4 – تلفّظ درست كلمات و جملات را می آموزد .
5- مهارت تبدیل گفتار به نوشتار را كسب می كند .
6 – دقّت و حافظه را تقویت می كند .
7 - موجب درك بیشتر شنیده ها می شود .
8 – از طریق به كار گیری خط تحریری هنر خوشنویسی را می آموزیم .
9 – موجب كسب مهارت در پاكیزه نویسی و صفحه آرایی می شود .
10- خواندن و قرائت متن تقویت می شود .
برای رسیدن به اهداف املای فارسی و آموزش كارآمد و اثر بخش آن نیاز داریم كه به اصول و مبانی درس املا پای بند باشیم كه به پاره ای از این اصول و مبانی اشاره می شود :
1 – در آموزش آن از رسم الخط نوین و حاكم بر نظام آموزشی و كتاب های درسی كشور تبعیت كنیم .
2- در خواندن املا توجه كنیم كه واحد سخن جمله است نه كلمه پس بهتراست جمله را یك جا بخوانیم نه آن كه كلمه به كلمه و منقطع .
3 – در خواندن املا فرآیند های واجی سخن را كه در گفتار وجود دارد، تغییر ندهیم و بر اساس آن ها بخوانیم تا دانش آموز با زبان گفتار به صورت طبیعی آن آشنا شود . ( از آوردن فرآیند های غیر اجباری بپرهیزیم .)
فرآیند های واجی مهم : افزایش ( سیاست ، دانایان و … ) كاهش ( دستگیره ، قندشكن ، … ) ابدال( انبار ،اجتماع ، … ) ادغام ( بدتر ، یاد داشت ، … )
4 – در هنگام خواندن املا از قدم زدن و حركت هایی كه با عث اختلال و پژواك در صدا و نرسیدن آن به دانش آموز می گردد ، بپرهیزیم و در مكانی مناسب قرار گیریم تا دانس آموز بتواند حركت لب های مارا ببیند .
5 – خط مناسب برای نوشتن املا خط تحریری است پس به دانش آموز بیاموزیم كه به این خط بنویسد نه به خط شكسته .
6 – هر جمله یا تركیب را فقط دو بار بخوانیم نه بیشتر تا در تقویت دقّت مؤثر باشد
7 – در خواندن و تلفّظ از لهجه هاو گویش های محلّی و صورت عامیانه ی واژه ها و تركیب ها و جمله ها بپرهیزیم و حتما از زبان و لهجه ی معیار استفاده كنیم .
زبان معیار زبان نظام آموزشی كشور و تحصیل كرده ها و رسانه ها و صدا و سیما و زبانی كه به غیر فارسی زبان ها آموزش می دهیم ، می باشد .
8 – با تغییر در خواندن ، شكل نوشتاری كلمات را به دانش آموزان یادآور نشویم ؛ مثلا ، سر هم نویسی یا جدانویسی و تلفظ عربی برای واج هایی كه در حروف فارسی چند شكل نوشتاری دارند . تغییر در خواندن بسیاری از اهداف املا را با مشكل روبه رو می كند و آموزش املا ناكارآمد می شود .
9 – از آوردن املای یك كلمه ای برای تعدیل در متن املا بپرهیزیم .
10- برای تعدیل و ایجاد تناسب در متن املا جهت ارزشیابی و برای كلماتی كه اهمیت املایی دارند و در متن املا منظور نشده اند می توانیم از گروه كلمه استفاده كنیم و حداكثر بیست مورد به متن املا بیفزاییم .
گروه كلمه تركیبی است كه جمله نیست و بین كلمات آن به نحوی رابطه ی معنایی وجود دارد :
ترادف ( حیات و زندگی ) تضاد( حیات و ممات ) تضمن ( شهر وكشور ) موصوف و صفت ( حیات زود گذر )
مضاف و مضاف الیه ( حیاط منزل ) تناسب ( گل و باغ )
11- تعداد واژه های مهم و دارای اهمیت املایی در یك متن املایی بیش از بیست واژه نباشد .
12 – معلم سرعت خواندن املا و دفعات خواندن آن را تابع سرعت نوشتن دانش آموزان قرار دهد . این كار را می تواند با توجه به یك یا چند دانش آموز انجام دهد .
13 – استفاده از دانش آموزان برای تصحیح املا می تواند در آموزش املا و كمك به معلم در كلاس های شلوغ مفید باشد . البته این كار باید با نظارت كامل معلم انجام شود .
14 – علائم نگارشی در خواندن املا به طور كامل رعایت شود و معلم سعی كند با نظارت بر كاربرد نشانه ها در متن املا آن ها را عملی به دانش آموز بیاموزد .
15 – معلم باید در خواندن املا علاوه برشكل درست واحد های زنجیری گفتار ( واج ، تكواژ ، واژه ، گروه ، جمله و جمله ی مستقل ) واحدهای زبر زنجیری یا عوامل فرا زبانی را به صورت صحیح و كامل به كار ببرد .
واحد های زبر زنجیری : آهنگ ، تكیه ، مكث ، شدت و …..
برخی از ویژگی های مهم رسم الخط به كار گرفته شده در املای فارسی :
1 – رعایت موازین دستور زبان فارسی .
2 – رعایت استقلال كلمه .
3- همخوانی نوشتار با گفتار .
4- پیروی واژگان بیگانه از خط فارسی .
5 – آسانی در خواندن و نوشتن .
6 – گزینش بهترین شكل نوشتاری .
7 – انعطاف پذیری .
8 – چشم نوازی و زیبایی خط .
"شما یک مطلب علمی را هرگز نفهمیده اید مگر آنکه بتوانید آنرا برای مادر بزرگ خود بیان کنید و او متوجه شود."